W polskich transakcjach na projektach OZE domyślną strukturą jest share deal – zakup 100% udziałów spółki celowej (SPV), która pozostaje adresatem decyzji administracyjnych i stroną umów. Powód jest praktyczny, nie podatkowy: warunków przyłączenia co do zasady nie da się przenieść cesją, a każda decyzja przenoszona osobno to odrębne postępowanie i odrębne ryzyko. Asset deal – zakup składników majątkowych i praw – wybiera się wtedy, gdy historia spółki jest zbyt obciążona, żeby ją ubezpieczyć oświadczeniami, albo gdy kupujący potrzebuje podatkowego step-upu, i płaci za to kilkunastoma zgodami oraz osobnymi postępowaniami administracyjnymi przed zamknięciem.
Punkty, w których obie struktury się rozjeżdżają:
- Forma umowy – share deal: forma pisemna z podpisami notarialnie poświadczonymi (art. 180 § 1 KSH). Asset deal: forma zależy od składnika, przy nieruchomości akt notarialny (art. 158 KC)
- Podatek – share deal: PCC 1% od wartości rynkowej udziałów, po stronie kupującego, deklaracja PCC-3 w 14 dni. Asset deal: 2% od nieruchomości i rzeczy ruchomych, 1% od innych praw majątkowych albo VAT 23%, zależnie od kwalifikacji
- Historia – share deal: kupujesz spółkę razem z całą jej przeszłością korporacyjną, podatkową i kontraktową. Asset deal: historia zostaje u zbywcy, ale art. 554 KC i art. 112 Ordynacji podatkowej i tak przypisują nabywcy część odpowiedzialności
- Decyzje administracyjne – share deal: adresat się nie zmienia, nie ma czego przenosić. Asset deal: każda decyzja wymaga osobnego wniosku, zgody dotychczasowego adresata i osobnego postępowania
- Warunki przyłączenia – to jest zwykle argument rozstrzygający, a nie jeden z wielu
Share deal: co dokładnie kupujesz
Przedmiotem transakcji są udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Spółka pozostaje tym samym podmiotem prawa – zmienia się wyłącznie skład wspólników. Wszystkie decyzje administracyjne, umowy dzierżawy, warunki przyłączenia, umowa o przyłączenie, pozwolenie na budowę i ewentualne prawa z wygranej aukcji pozostają przy tym samym adresacie i tej samej stronie umowy. Nie ma cesji ani postępowań o przeniesienie, więc odpada ryzyko odmowy organu. Zgody kontrahentów mogą natomiast wynikać z klauzul change of control w samych umowach.
Zbycie udziału wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi (art. 180 § 1 KSH). Wyjątek dotyczy spółek zawiązanych przy wykorzystaniu wzorca umowy w systemie S24 – tam art. 180 § 2 KSH dopuszcza zbycie przy wykorzystaniu wzorca udostępnionego w systemie teleinformatycznym, z oświadczeniami zbywcy i nabywcy opatrzonymi podpisem kwalifikowanym, zaufanym albo osobistym. Wzorzec obejmuje wyłącznie całe udziały – zbycie części albo ułamkowej części udziału i tak wymaga poświadczenia notarialnego. Niezachowanie formy skutkuje nieważnością. To nie jest formalność, którą można nadrobić później: brak poświadczenia notarialnego przy jednym z historycznych zbyć oznacza, że łańcuch własności udziałów jest przerwany, a osoba wpisana dziś do listy wspólników nie jest ich właścicielem. To jeden z najczęściej znajdowanych defektów w due diligence korporacyjnym SPV.
Drugi klasyczny defekt to art. 16 KSH: rozporządzenie udziałem przed wpisem spółki do rejestru albo przed zarejestrowaniem podwyższenia kapitału zakładowego jest nieważne. Spółki celowe OZE często podwyższają kapitał tuż przed transakcją – jeżeli zbycie nastąpiło przed wpisem podwyższenia, umowa w tej części jest nieważna z mocy prawa.
Asset deal: co dokładnie kupujesz
Przedmiotem transakcji są konkretne składniki: prawa z decyzji administracyjnych, prawa i obowiązki z umów dzierżawy, dokumentacja projektowa i pomiarowa, prawa autorskie do projektu budowlanego, ewentualnie ruchomości i nieruchomości. Kupujący nie wchodzi w strukturę korporacyjną zbywcy – przenosi aktywa do własnej spółki celowej.
Kluczowa jest kwalifikacja: czy zbywany zestaw stanowi przedsiębiorstwo albo zorganizowaną część przedsiębiorstwa (ZCP), czy zbiór pojedynczych składników. Od tego zależy zarówno reżim podatkowy, jak i zakres odpowiedzialności. Przy przedsiębiorstwie lub ZCP transakcja jest poza zakresem VAT (art. 6 pkt 1 ustawy o VAT) i podlega PCC, ale jednocześnie uruchamia solidarną odpowiedzialność nabywcy za zobowiązania zbywcy związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa (art. 554 KC) – ograniczoną do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu z chwili nabycia, niewyłączalną bez zgody wierzyciela i odpadającą tylko wtedy, gdy nabywca mimo zachowania należytej staranności o zobowiązaniu nie wiedział. Ten ostatni wyjątek działa przeciwko kupującemu po rzetelnym badaniu: trudno powoływać się na niewiedzę o dokumencie z data roomu. Do tego dochodzi art. 112 Ordynacji podatkowej: nabywca przedsiębiorstwa lub ZCP odpowiada solidarnie za zaległości podatkowe zbywcy powstałe do dnia nabycia. Odpowiedzialność tę ogranicza zaświadczenie z art. 306g Ordynacji – nabywca nie odpowiada za zaległości w nim nieujęte, o ile od dnia wydania zaświadczenia do dnia zbycia nie upłynęło więcej niż 30 dni. To jeden z twardych terminów, które trzeba wpisać do harmonogramu zamknięcia.
Innymi słowy: teza, że w asset dealu „nie przejmuje się historii”, jest prawdziwa tylko w odniesieniu do historii korporacyjnej. Historia podatkowa i zobowiązaniowa idzie za majątkiem w takim zakresie, w jakim ustawa tak stanowi.
Tabela porównawcza: share deal wobec asset deal
| Kryterium | Share deal | Asset deal |
|---|---|---|
| Przedmiot | Udziały w SPV | Składniki majątkowe i prawa |
| Forma | Pisemna z podpisami notarialnie poświadczonymi (art. 180 § 1 KSH) | Zależna od składnika; nieruchomość – akt notarialny (art. 158 KC); przedsiębiorstwo – forma pisemna z podpisami poświadczonymi (art. 751 KC) |
| PCC | 1% wartości rynkowej udziałów, płaci kupujący, PCC-3 w 14 dni | 2% od nieruchomości i rzeczy ruchomych, 1% od innych praw majątkowych |
| VAT | Zwolnione (art. 43 ust. 1 pkt 40a ustawy o VAT) | Poza VAT przy przedsiębiorstwie lub ZCP (art. 6 pkt 1 ustawy o VAT); 23% przy pojedynczych składnikach |
| Step-up podatkowy | Brak – wartości podatkowe aktywów w SPV pozostają historyczne | Tak – amortyzacja od ceny nabycia |
| Warunki przyłączenia | Ciągłość pełna, adresat się nie zmienia | Brak ścieżki cesji – realne ryzyko utraty mocy przyłączeniowej |
| Decyzje administracyjne | Nie wymagają przenoszenia | Każda osobno: wniosek, zgoda adresata, decyzja organu |
| Umowy dzierżawy | Trwają bez zmian; sprawdzić klauzule change of control | Wymagają zgody wydzierżawiającego na przejęcie długu (art. 519 § 2 KC) |
| Ryzyko historyczne | Pełne przejęcie historii korporacyjnej, podatkowej i sporowej spółki | Ograniczone, ale art. 554 KC i art. 112 Ordynacji podatkowej nadal działają |
| Typowy czas do zamknięcia | Krótszy – zamknięcie w jednym dniu po spełnieniu warunków zawieszających | Dłuższy – tempo wyznaczają postępowania administracyjne, nie strony |
| Instrument ochrony kupującego | Oświadczenia i zapewnienia, indemnity, escrow, W&I | Selekcja nabywanych składników, zaświadczenia z art. 306g Ordynacji |
Dlaczego w OZE przeważa share deal
Argument nie jest podatkowy. Rozstrzyga przyłączenie. Prawo energetyczne nie reguluje przenoszenia wydanych warunków przyłączenia na inny podmiot, a orzecznictwo traktuje stosunek wynikający z warunków jako publicznoprawny, co wyklucza jego przeniesienie umową cesji (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 31 stycznia 2013 r., VI ACa 895/12). Skoro moc przyłączeniowa jest w większości projektów najcenniejszym i najtrudniej odtwarzalnym elementem, każda struktura, która stawia ją pod znakiem zapytania, ma pod górkę już na starcie. Szerzej opisaliśmy to w tekście o warunkach przyłączenia i odmowach OSD.
Drugi argument to aukcja OZE. Prawa i obowiązki wynikające z wygranej aukcji przenosi się wyłącznie w trybie art. 83a ustawy o OZE: zbywca i nabywca instalacji składają wspólny wniosek do Prezesa URE, a zgoda musi zostać wyrażona przed zawarciem umowy przenoszącej własność instalacji. Nabywca ustanawia własne zabezpieczenie – gwarancję bankową albo kaucję. W share dealu nie ma tego problemu, bo właścicielem instalacji i wytwórcą pozostaje ta sama spółka.
Trzeci argument to koncesja i wpis do rejestru wytwórców. To uprawnienia przypisane do konkretnego przedsiębiorcy, nieprzenoszalne w drodze czynności cywilnoprawnej. Przy aktywach operacyjnych asset deal oznacza więc konieczność uzyskania koncesji od nowa, z całym postępowaniem przed Prezesem URE.
Co trzeba przenieść w asset dealu i ile to trwa
Przy projekcie o statusie RTB lista pozycji do przeniesienia jest krótka tylko z pozoru. Poniższa tabela pokazuje podstawy prawne i to, kto musi się zgodzić.
| Element | Podstawa przeniesienia | Wymagana zgoda | Opłata | Ryzyko |
|---|---|---|---|---|
| Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach | Art. 72a ustawy ooś | Zgoda strony, na rzecz której wydano, oraz przyjęcie warunków przez nabywcę | Opłata skarbowa | Niskie, organ ma obowiązek przenieść po spełnieniu przesłanek |
| Decyzja o warunkach zabudowy | Art. 63 ust. 5 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym | Zgoda dotychczasowego adresata, przyjęcie wszystkich warunków | 56 zł opłaty skarbowej | Niskie |
| Pozwolenie na budowę | Art. 40 Prawa budowlanego | Zgoda dotychczasowego inwestora – zbędna, jeśli własność nieruchomości przeszła na nowego inwestora po wydaniu decyzji | 90 zł opłaty skarbowej | Niskie, ale postępowanie trwa |
| Warunki przyłączenia | Brak ustawowej ścieżki cesji | Nie dotyczy | Nie dotyczy | Wysokie – zwykle deal breaker |
| Umowa o przyłączenie | Cesja praw (art. 509 KC) i przejęcie długu (art. 519 KC) | Zgoda OSD | Wg umowy | Wysokie – OSD nie ma obowiązku wyrazić zgody |
| Umowy dzierżawy gruntu | Przeniesienie praw i obowiązków ze stosunku dzierżawy | Zgoda każdego wydzierżawiającego osobno | Często opłata negocjowana przez właściciela gruntu | Średnie do wysokiego przy rozdrobnionej strukturze działek |
| Prawa z wygranej aukcji | Art. 83a ustawy o OZE | Zgoda Prezesa URE przed przeniesieniem własności instalacji | Nowe zabezpieczenie nabywcy | Średnie, ale terminowo krytyczne |
| Koncesja lub wpis do rejestru wytwórców | Nieprzenoszalne | Nowe postępowanie przed Prezesem URE | Wg taryfikatora | Wysokie przy aktywach operacyjnych |
| Dokumentacja projektowa | Przeniesienie autorskich praw majątkowych i zgoda na zależne | Zgoda projektanta, jeśli umowa nie przewidziała dalszego przeniesienia | Wg umowy z biurem projektowym | Średnie, często pomijane w DD |
Praktyczny wniosek: w asset dealu tempo wyznacza najwolniejszy organ i najbardziej opieszały wydzierżawiający, a nie strony transakcji. Przy portfelu z kilkudziesięcioma umowami dzierżawy zebranie kompletu zgód potrafi zająć więcej czasu niż całe due diligence.
Podatki: gdzie 1% wygrywa, a gdzie step-up odwraca rachunek
Share deal jest tańszy transakcyjnie. PCC wynosi 1% wartości rynkowej udziałów, obowiązek podatkowy ciąży na kupującym, a deklarację PCC-3 składa się w terminie 14 dni od zawarcia umowy. Uwaga na podstawę opodatkowania: jest nią wartość rynkowa udziałów, a nie cena wpisana do SPA. Przy SPV z ujemnym kapitałem własnym i wysoką ceną za projekt organ podatkowy patrzy na to, co faktycznie stoi za udziałem.
Asset deal kosztuje więcej na wejściu, ale daje podatkową wartość początkową równą cenie nabycia. Dla projektu, który po zakupie wchodzi w budowę i finansowanie, ten step-up przekłada się na realną tarczę amortyzacyjną w modelu – i dlatego warto go policzyć razem z założeniami długu, o których piszemy w tekście o strukturze project finance i DSCR. W share dealu tej tarczy nie ma: wartości podatkowe aktywów w spółce pozostają historyczne, a różnica między ceną za udziały a wartością księgową majątku nie podlega amortyzacji.
Drugi element to straty podatkowe SPV. W share dealu zostają w spółce i sama zmiana wspólnika ich nie kasuje – art. 7 ust. 3 pkt 7 ustawy o CIT nie obejmuje zwykłej sprzedaży udziałów. Przepis uruchamia się dopiero wtedy, gdy to spółka przejmie inny podmiot, nabędzie przedsiębiorstwo lub jego zorganizowaną część albo otrzyma wkład pieniężny na taki zakup, i w efekcie zmieni się jej faktyczny przedmiot podstawowej działalności albo co najmniej 25% praw do udziału w zysku obejmie podmiot, który wcześniej ich nie miał. W projektach OZE takie kroki często towarzyszą transakcji, więc traktowanie strat jako aktywa w wycenie bez przejścia przez ten przepis jest typowym błędem kupującego.
Kiedy asset deal jest lepszym wyborem
Struktura aktywowa ma sens w czterech powtarzalnych sytuacjach:
- Historia SPV jest nie do ubezpieczenia – spółka miała wcześniej inną działalność, zawieszenia, nieopłacony kapitał, nieudokumentowane pożyczki od wspólnika, spory sądowe albo transakcje z podmiotami powiązanymi bez dokumentacji cen transferowych. Koszt zabezpieczenia takiego ryzyka oświadczeniami i escrow bywa wyższy niż koszt przeniesienia decyzji
- Sprzedający zbywa jeden projekt z kilku prowadzonych w tej samej spółce – typowe u deweloperów, którzy nie rozdzielili portfela na osobne SPV. Wtedy wydzielenie i asset deal są jedyną drogą, chyba że strony zdążą przeprowadzić podział spółki
- Kupujący potrzebuje step-upu – fundusz z modelem opartym na tarczy amortyzacyjnej przyjmie wyższy PCC jako koszt wejścia zwracający się w cash flow. VAT przy zakupie pojedynczych składników podlega odliczeniu, więc obciąża nie wynik, lecz kapitał obrotowy do czasu zwrotu
- Projekt jest we wczesnej fazie – kiedy aktywem są w praktyce umowy dzierżawy, decyzja środowiskowa i dokumentacja, a nie warunki przyłączenia, ryzyko przeniesienia jest niskie, bo najcenniejszego elementu jeszcze nie ma
W pozostałych przypadkach, a szczególnie dla projektów pre-RTB i RTB z ważnymi warunkami przyłączenia, share deal jest strukturą domyślną. Ten sam wniosek powtarza się w naszym przewodniku o tym, jak kupić projekt fotowoltaiczny.
Czynności zamknięcia przy share dealu
Podpisanie umowy zbycia udziałów to nie koniec. Poniżej lista czynności, których pominięcie generuje najwięcej problemów w kolejnych miesiącach – w tym przy uruchamianiu finansowania, gdzie bank weryfikuje ciąg tytułu do udziałów.
Zgoda spółki na zbycie udziałów – art. 182 KSH
Umowa spółki może uzależnić zbycie udziału od zgody spółki albo ograniczyć je w inny sposób. Jeżeli tak jest, zgody udziela zarząd w formie pisemnej, chyba że umowa spółki stanowi inaczej. Zbycie bez wymaganej zgody dotknięte jest bezskutecznością zawieszoną (art. 63 § 1 KC): umowa nie przenosi udziałów do czasu udzielenia zgody, a jeżeli zgoda nigdy nie zapadnie – nie przeniesie ich w ogóle. To sankcja szersza niż bezskuteczność wobec samej spółki, o której mowa w art. 187 KSH. Pierwsza czynność przy każdym share dealu to lektura aktualnego tekstu jednolitego umowy spółki, nie odpisu z KRS.
Zawiadomienie spółki – art. 187 KSH
O przejściu udziału na inną osobę zainteresowani zawiadamiają spółkę, przedstawiając dowód przejścia. Przejście wywołuje skutek wobec spółki dopiero od chwili, gdy otrzyma ona zawiadomienie wraz z dowodem. Do tego momentu nowy wspólnik nie może wykonywać prawa głosu ani powołać własnego zarządu. W praktyce zawiadomienie składa się tego samego dnia co umowę, razem z uchwałami zmieniającymi zarząd.
Księga udziałów i lista wspólników – art. 188 KSH
Zarząd prowadzi księgę udziałów i wpisuje do niej zmiany. Po każdym wpisaniu zmiany składa sądowi rejestrowemu nową listę wspólników, podpisaną przez wszystkich członków zarządu, z liczbą i wartością nominalną udziałów oraz wzmianką o ustanowieniu zastawu lub użytkowania. Wniosek do KRS składa się w terminie 7 dni od zdarzenia uzasadniającego wpis. Do rejestru ujawnia się wspólników posiadających co najmniej 10% kapitału zakładowego.
Aktualizacja CRBR – 14 dni roboczych
Zmianę beneficjenta rzeczywistego zgłasza się do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych w terminie 14 dni roboczych, a przy zmianach wymagających wpisu do KRS – liczonym od dnia dokonania tego wpisu. Do biegu terminu nie wlicza się sobót, dni ustawowo wolnych od pracy ani okresów awarii systemu. Za niezgłoszenie lub zgłoszenie danych niezgodnych ze stanem faktycznym spółce grozi kara pieniężna do 1 mln zł, a beneficjentowi, który nie przekazał spółce danych – do 50 tys. zł. Zgłoszenie zawiera oświadczenie o prawdziwości danych składane pod rygorem odpowiedzialności karnej.
PCC-3 i zapłata podatku – 14 dni
Kupujący składa deklarację PCC-3 i płaci 1% w terminie 14 dni od zawarcia umowy. Przy nabyciu udziałów w kilku SPV tego samego dnia – osobna deklaracja dla każdej umowy.
Zgoda małżonka przy zbywcy będącym osobą fizyczną
Tu trzeba być precyzyjnym, bo rynek często myli dwie sytuacje. Katalog czynności wymagających zgody małżonka z art. 37 § 1 KRO jest zamknięty i nie obejmuje zbycia udziałów w spółce z o.o. – obejmuje natomiast zbycie przedsiębiorstwa oraz czynności dotyczące nieruchomości. Oznacza to, że przy share dealu zgoda małżonka nie jest ustawowym warunkiem ważności, ale małżonek może zgłosić sprzeciw wobec czynności zarządu majątkiem wspólnym (art. 361 KRO), a sprzeciw jest skuteczny wobec kupującego, jeżeli mógł się z nim zapoznać przed zawarciem umowy. Standardem rynkowym pozostaje więc odbieranie oświadczenia małżonka o zgodzie albo dokumentu potwierdzającego rozdzielność majątkową. Przy asset dealu obejmującym przedsiębiorstwo lub nieruchomość zgoda małżonka jest już wymogiem ustawowym i jej brak oznacza nieważność umowy, chyba że małżonek ją potwierdzi.
Zgody zewnętrzne, które trzeba wychwycić przed podpisaniem SPA
Cztery filtry, które w projektach OZE potrafią wydłużyć harmonogram o miesiące:
- Prawo pierwokupu KOWR – jeżeli SPV jest właścicielem albo użytkownikiem wieczystym nieruchomości rolnej o powierzchni co najmniej 5 ha, albo nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni co najmniej 5 ha, KOWR ma prawo pierwokupu udziałów na podstawie art. 3a ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Od 5 października 2023 r. uprawnienie obejmuje także udziały i akcje spółki dominującej wobec takiej spółki. KOWR ma dwa miesiące od skutecznego zawiadomienia, a oświadczenie o wykonaniu pierwokupu składa w formie aktu notarialnego. To oznacza umowę warunkową i drugie zamknięcie
- Kontrola inwestycji zagranicznych – reżim z art. 12a i następnych ustawy o kontroli niektórych inwestycji, tymczasowy od 2020 r., ma charakter stały od 24 lipca 2025 r. Obejmuje inwestorów spoza UE, EOG i OECD nabywających znaczące uczestnictwo, czyli co do zasady co najmniej 20% w podmiocie objętym ochroną. Sektor energetyczny jest na liście chronionych, ale ochrona włącza się dopiero wtedy, gdy przychód podmiotu ze sprzedaży towarów i usług na terytorium Polski przekroczył równowartość 10 mln EUR w którymkolwiek z dwóch lat obrotowych poprzedzających zgłoszenie. Typowa SPV pre-RTB tego progu nie osiąga, więc filtr dotyczy realnie aktywów operacyjnych i większych grup. Zawiadomienie składa się przed dokonaniem transakcji
- Zgoda Prezesa UOKiK – zamiar koncentracji podlega zgłoszeniu, jeżeli łączny światowy obrót uczestników przekracza 1 mld EUR albo łączny obrót na terytorium Polski przekracza 50 mln EUR (art. 13 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Progi liczy się dla całych grup kapitałowych, więc przy funduszu infrastrukturalnym z portfelem w Polsce próg krajowy bywa przekroczony nawet przy małym projekcie
- Klauzule change of control – umowa o przyłączenie, umowy dzierżawy, umowa DSA z deweloperem, umowa kredytowa i umowa PPA często zawierają obowiązek notyfikacji albo wymóg zgody na zmianę kontroli. To wyjątek od zasady, że share deal nie wymaga zgód kontrahentów – i dlatego skanowanie umów pod kątem tych klauzul jest osobną pozycją w naszym DD
Co due diligence musi sprawdzić przy każdej ze struktur
Zakres badania nie jest ten sam. W share dealu ciężar przesuwa się na spółkę, w asset dealu na przenoszalność. Poniżej różnice, które faktycznie zmieniają listę pytań do sprzedającego.
| Obszar | Share deal – na czym się koncentrujemy | Asset deal – na czym się koncentrujemy |
|---|---|---|
| Korporacyjny | Pełny ciąg zbyć udziałów od zawiązania, forma każdej umowy, uchwały o podwyższeniu kapitału i ich wpisy, pokrycie kapitału, księga udziałów, zastawy na udziałach | Umocowanie zbywcy do rozporządzenia składnikami, uchwała wspólników z art. 228 pkt 3 i 4 KSH, zgoda małżonka |
| Podatkowy | Zaległości i postępowania, ceny transferowe, pożyczki wspólnika, cienka kapitalizacja, straty i art. 7 ust. 3 pkt 7 CIT, rozliczenia VAT | Kwalifikacja jako ZCP albo zbiór składników, zaświadczenie z art. 306g Ordynacji i pilnowanie 30-dniowego okna, stawka PCC per składnik |
| Zobowiązania | Wszystkie umowy spółki, gwarancje, poręczenia, zobowiązania warunkowe, success fee wobec doradców | Które zobowiązania faktycznie przechodzą, zakres art. 554 KC, zgody wierzycieli na przejęcie długu |
| Decyzje administracyjne | Ważność, ostateczność, terminy, zgodność parametrów projektu z decyzją | To samo plus przenoszalność każdej decyzji, gotowość zbywcy do udzielenia zgody, ryzyko zmiany stanu prawnego w toku postępowania |
| Grunty | Ważność dzierżaw, wpisy w księgach wieczystych, służebności, klauzule change of control | Zgody wszystkich wydzierżawiających, koszt tych zgód, ryzyko renegocjacji czynszu przy okazji |
| Przyłączenie | Ważność warunków, status umowy o przyłączenie, harmonogram, obowiązki notyfikacyjne wobec OSD | Ustalenie, czy w ogóle istnieje ścieżka zachowania mocy – bez tego dyskusja o cenie jest przedwczesna |
| Pracownicy | Przejmowani wraz ze spółką | Ocena, czy dochodzi do przejścia zakładu pracy w rozumieniu art. 231 Kodeksu pracy |
W naszej metodyce oba warianty przechodzą przez ten sam katalog 42 obszarów analitycznych, ale wagi są różne: przy share dealu więcej pracy pochłania historia spółki, przy asset dealu – mapowanie zgód i postępowań. Raport kończy się rekomendacją GO albo NO-GO.
Najczęstsze błędy przy wyborze struktury
- Wybór struktury przed due diligence – struktura powinna wynikać z ustaleń, nie poprzedzać je. Wpisanie „share deal” do term sheetu przed zbadaniem historii spółki zamyka drogę do renegocjacji, kiedy DD wykaże wady w ciągu zbyć udziałów
- Liczenie wyłącznie PCC – różnica między 1% a 2% bywa mniejsza niż wartość step-upu albo koszt ryzyka historycznego. Rachunek trzeba zrobić na modelu, nie na kalkulatorze podatkowym
- Założenie, że asset deal wyczyści wszystko – art. 554 KC i art. 112 Ordynacji podatkowej przenoszą część odpowiedzialności niezależnie od woli stron
- Przeoczenie art. 3a ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego – SPV z 5 ha gruntu rolnego w księgach oznacza pierwokup KOWR i dwumiesięczne okno, którego nie da się skrócić
- Ignorowanie klauzul change of control – share deal nie wymaga zgód kontrahentów z mocy prawa, ale wymaga ich z mocy umowy, jeśli takie klauzule tam są
- Podpisanie umowy bez formy notarialnie poświadczonej – zdarza się przy transakcjach zdalnych i kończy nieważnością
- Brak zaświadczenia z art. 306g przed asset dealem – albo uzyskanie go tak wcześnie, że do dnia zbycia mija ponad 30 dni i ochrona przestaje działać
Ile kosztuje weryfikacja przed wyborem struktury
Decyzja o strukturze zapada zwykle po pierwszej rundzie badania, kiedy wiadomo już, co jest w spółce i co jest w decyzjach. Nasz cennik due diligence dla projektów w Polsce jest jawny i zależy od poziomu napięcia przyłączenia oraz technologii.
| Zakres | PV | PV + BESS | PV + BESS + wiatr |
|---|---|---|---|
| RTB, przyłączenie SN | wycena indywidualna | wycena indywidualna | wycena indywidualna |
| RTB, przyłączenie WN | wycena indywidualna | wycena indywidualna | wycena indywidualna |
- Wstępna weryfikacja – szybki przegląd, czy w spółce projektowej nie ma czegoś, co z góry przekreśla share deal.
- Badanie korporacyjne – historia spółki, kapitał, zastawy, beneficjent rzeczywisty i zobowiązania; przy asset dealu jego zakres jest istotnie węższy.
- Analiza struktury podatkowej – porównanie obu struktur na konkretnym projekcie, wyceniane jako moduł dodatkowy.
- Zakres i wycenę ustalamy przed startem prac; szerzej w artykule o tym, co obejmuje due diligence OZE i co wpływa na jego koszt.
Warunki wynagrodzenia w konkretnej sprawie ustala umowa. Powyższe stawki są punktem wyjścia do wyceny, a nie ofertą.
Jak podchodzimy do strukturyzacji transakcji
Pracujemy po obu stronach stołu. Przy mandacie buy-side wybór struktury wynika u nas z ustaleń due diligence w 42 obszarach analitycznych: badamy ciąg zbyć udziałów, historię podatkową spółki, przenoszalność każdej decyzji, klauzule change of control oraz filtry regulacyjne (KOWR, kontrola inwestycji, UOKiK), a dopiero potem rekomendujemy share deal albo asset deal i przekładamy to na warunki zawieszające w SPA. Przy mandacie sell-side porządkujemy dokumentację spółki przed otwarciem VDR, żeby struktura nie stała się przedmiotem dyskonta cenowego. O przygotowaniu projektu do sprzedaży piszemy w tekstach o wycenie i procesie sprzedaży projektu oraz o budowie teasera inwestycyjnego.
Najczęstsze pytania
Czy przy share dealu trzeba iść do notariusza?
Tak, choć nie po akt notarialny. Art. 180 § 1 KSH wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi – notariusz poświadcza podpisy pod umową przygotowaną przez strony, nie sporządza samego dokumentu. Wyjątkiem są spółki założone w systemie S24, gdzie art. 180 § 2 KSH dopuszcza zbycie przy wykorzystaniu wzorca w systemie teleinformatycznym, z oświadczeniami opatrzonymi podpisem kwalifikowanym, zaufanym albo osobistym. Wzorzec nie obejmuje zbycia części ani ułamkowej części udziału.
Kto płaci PCC przy zakupie udziałów SPV?
Kupujący. Stawka to 1% wartości rynkowej udziałów, deklarację PCC-3 składa się i podatek płaci w terminie 14 dni od zawarcia umowy. Podstawą jest wartość rynkowa, a nie cena z umowy – to rozróżnienie ma znaczenie przy SPV, których bilans nie odzwierciedla wartości projektu.
Czy warunki przyłączenia można przenieść w asset dealu?
Co do zasady nie. Prawo energetyczne nie przewiduje ścieżki przeniesienia wydanych warunków na inny podmiot, a orzecznictwo wyklucza cesję ze względu na publicznoprawny charakter tego stosunku. Umowę o przyłączenie można próbować przenieść przez cesję praw i przejęcie długu, ale wymaga to zgody OSD, do której udzielenia operator nie jest zobowiązany. Dlatego przy projektach z ważnymi warunkami rynek realizuje transfer przez share deal.
Ile trwa przeniesienie decyzji administracyjnych w asset dealu?
Każde przeniesienie to odrębne postępowanie administracyjne prowadzone w terminach Kodeksu postępowania administracyjnego, plus czas na uzyskanie zgody dotychczasowego adresata i skompletowanie oświadczeń. Przy komplecie decyzji dla projektu RTB liczy się to w miesiącach, nie tygodniach, a harmonogram zależy od najwolniejszego organu. Do tego dochodzą zgody wydzierżawiających, których liczba przy rozdrobnionej strukturze działek bywa dwucyfrowa.
Czy zgoda małżonka jest potrzebna przy sprzedaży udziałów?
Ustawowo nie – zamknięty katalog z art. 37 § 1 KRO nie obejmuje zbycia udziałów w spółce z o.o. Małżonek może jednak zgłosić sprzeciw wobec czynności zarządu majątkiem wspólnym, skuteczny wobec kupującego, jeżeli mógł się z nim zapoznać przed zawarciem umowy. Dlatego oświadczenie małżonka jest standardowym elementem pakietu zamknięcia. Przy asset dealu obejmującym przedsiębiorstwo albo nieruchomość zgoda jest wymogiem ustawowym.
W jakim terminie trzeba zaktualizować CRBR po zmianie właściciela SPV?
W terminie 14 dni roboczych od zmiany, a jeżeli zmiana wymaga wpisu do KRS – od dnia dokonania tego wpisu. Do terminu nie wlicza się sobót, dni ustawowo wolnych od pracy ani okresów awarii systemu. Kara za niezgłoszenie lub zgłoszenie nieprawdziwych danych sięga 1 mln zł dla spółki.
Czy KOWR może zablokować zakup udziałów SPV?
Nie zablokować, ale wejść w miejsce kupującego. Jeżeli spółka jest właścicielem albo użytkownikiem wieczystym nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni co najmniej 5 ha, KOWR ma prawo pierwokupu udziałów, z terminem dwóch miesięcy od zawiadomienia. Od 5 października 2023 r. uprawnienie obejmuje także udziały spółki dominującej. W praktyce oznacza to umowę warunkową i przesunięcie zamknięcia o dwa miesiące, co trzeba uwzględnić w harmonogramie i w mechanizmie ceny.
Co się dzieje z wygraną aukcją OZE przy zmianie właściciela?
Przy share dealu nic – wytwórcą pozostaje ta sama spółka. Przy przeniesieniu własności instalacji prawa i obowiązki z aukcji przenosi się w trybie art. 83a ustawy o OZE, na wspólny wniosek zbywcy i nabywcy, a zgoda Prezesa URE musi zostać wyrażona przed zawarciem umowy przenoszącej własność. Nabywca ustanawia własne zabezpieczenie w formie gwarancji bankowej albo kaucji.
Czy przy zakupie projektu z magazynem energii struktura się zmienia?
Logika jest ta sama, ale rośnie waga umów przychodowych: kontraktów na rynku mocy, umów z podmiotem odpowiedzialnym za bilansowanie i umów agregacyjnych. To właśnie te umowy najczęściej zawierają klauzule change of control, więc przy share dealu trzeba je zmapować przed podpisaniem. Ekonomikę takich projektów opisujemy w tekstach o IRR i MOIC w projektach BESS oraz o kolokacji BESS przy PV.
Artykuły powiązane:
- Due diligence projektu OZE – 42 obszary analityczne
- Jak kupić projekt fotowoltaiczny – przewodnik dla inwestora
- Ocena możliwości przyłączenia do sieci i odmowy OSD
- Status RTB – checklist gotowości projektu
- Project finance dla OZE – struktura, DSCR i term sheet